Starzenie skóry i sztywność stawów rzadko są przypadkiem. Kolagen typu 1 coraz częściej pojawia się w rozmowach o młodym wyglądzie i sprawności, ale wokół niego narosło wiele mitów. Co jest naprawdę istotne i jaką rolę może odgrywać w codziennym funkcjonowaniu?
Czym jest kolagen typu 1?
Kolagen typu 1 jest białkiem strukturalnym, stanowiącym około 90% całej puli kolagenu w ludzkim organizmie. Zapewnia tkankom łącznym, takim jak skóra, kości, ścięgna czy więzadła, odpowiednią wytrzymałość mechaniczną oraz integralność strukturalną. Jego unikalne właściwości wynikają z włóknistej budowy, która pozwala na tworzenie bardzo mocnych, a jednocześnie elastycznych włókien. Dzięki tej zdolności tkanki są w stanie opierać się siłom rozciągającym, co jest kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania układu ruchu i zachowania młodego wyglądu skóry.
Obecność tego białka jest niezbędna dla utrzymania ciągłości i stabilności wielu struktur w ciele:
-
w kościach tworzy organiczną macierz, na której osadzają się minerały, nadając im twardość i odporność na złamania;
-
w skórze z kolei buduje gęstą sieć włókien w warstwie właściwej, co przekłada się na jej jędrność i gładkość.
Zrozumienie, jak wszechstronny jest kolagen typu 1, pozwala docenić jego znaczenie dla ogólnego zdrowia i sprawności fizycznej organizmu na każdym etapie życia, zwłaszcza w kontekście naturalnych procesów starzenia.
Struktura i budowa włókien kolagenowych
Sekretem niezwykłej wytrzymałości, jaką charakteryzuje się kolagen typu 1, jest jego precyzyjna budowa. Podstawową jednostką jest cząsteczka tropokolagenu, która składa się z trzech splecionych ze sobą łańcuchów polipeptydowych, tworzących strukturę potrójnej helisy. Łańcuchy te są bogate w specyficzne aminokwasy: glicynę, prolinę oraz hydroksyprolinę:
-
glicyna, jako najmniejszy aminokwas, pozwala na ciasne upakowanie łańcuchów, co jest istotne dla stabilności całej helisy;
-
z kolei hydroksyprolina, powstająca z proliny z udziałem witaminy C, tworzy dodatkowe wiązania wodorowe, które wzmacniają całą strukturę.
Te potrójne helisy (tropokolagen) łączą się następnie w większe agregaty, zwane włókienkami (fibrylami), a te z kolei formują potężne włókna kolagenowe widoczne pod mikroskopem. Taka hierarchiczna organizacja sprawia, że kolagen typu 1 cechuje się ogromną odpornością na rozciąganie. To właśnie ta cecha czyni go niezastąpionym materiałem budulcowym w ścięgnach, które muszą przenosić olbrzymie siły generowane przez mięśnie, oraz w skórze, która jest nieustannie narażona na odkształcenia mechaniczne i czynniki zewnętrzne.
Rola kolagenu typu 1 w organizmie człowieka
Kolagen typu 1 odgrywa bardzo ważną rolę w utrzymaniu zdrowia i funkcjonalności układu kostno-stawowego. W kościach stanowi on organiczne rusztowanie, które wypełnia przestrzeń między komórkami kostnymi. Ta elastyczna siatka nadaje kościom giętkość i odporność na pęknięcia, podczas gdy sole mineralne, głównie fosforan wapnia, zapewniają im twardość i sztywność. Bez odpowiedniej ilości kolagenu typu 1 kości stają się kruche i podatne na złamania. W ścięgnach i więzadłach jego włókna są ułożone równolegle, co zwiększa ich wytrzymałość na rozciąganie i pozwala na efektywne przenoszenie sił między mięśniami a kośćmi.
Jego znaczenie nie ogranicza się jedynie do układu ruchu. Kolagen typu 1 jest również fundamentalnym składnikiem ścian naczyń krwionośnych, gdzie zapewnia im elastyczność i wytrzymałość, co jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania układu krążenia. Obecny jest także w rogówce oka, gdzie jego uporządkowana struktura gwarantuje przezroczystość niezbędną do widzenia. Występuje ponadto w zębinie, czyli tkance tworzącej zrąb zęba, oraz w tkance łącznej, która otacza i chroni narządy wewnętrzne, zapewniając im stabilne położenie i mechaniczną osłonę przed urazami.
Przeczytaj również: Kolagen właściwości – jakie funkcje pełni w organizmie i jak wpływa na zdrowie?
Wpływ kolagenu typu 1 na skórę, włosy i paznokcie
Warto również zaznaczyć, że kolagen typu 1 jest absolutnie niezbędny dla utrzymania młodego i zdrowego wyglądu skóry. W skórze właściwej tworzy on gęstą i uporządkowaną sieć włókien, która stanowi jej główne rusztowanie podporowe. Dzięki niemu skóra jest jędrna, sprężysta i gładka. Z wiekiem ilość i jakość tych włókien ulega pogorszeniu, co prowadzi do utraty gęstości skóry, jej wiotczenia oraz powstawania zmarszczek. Ponadto sieć kolagenowa pomaga w utrzymaniu odpowiedniego poziomu nawilżenia skóry, tworząc środowisko dla cząsteczek wiążących wodę, takich jak kwas hialuronowy.
Jego wpływ jest widoczny również w kondycji włosów i paznokci:
-
chociaż głównym budulcem włosów jest keratyna, to kolagen typu 1 odgrywa ważną rolę pośrednią w zdrowiu mieszków włosowych;
-
dostarcza aminokwasów niezbędnych do budowy keratyny i wzmacnia skórę otaczającą mieszek, co może wpływać na grubość i tempo wzrostu włosów;
-
w przypadku paznokci jest on składnikiem łożyska paznokcia, odżywiając macierz i wspierając jej prawidłowy wzrost;
-
niedobory tego białka mogą objawiać się łamliwością i rozdwajaniem się paznokci (zaraz obok niedoborów żelaza, cynku, biotyny), co świadczy o systemowym znaczeniu dla tkanek pochodzenia naskórkowego.
Syntezowanie kolagenu przez organizm
Organizm ludzki ma zdolność do samodzielnej produkcji kolagenu typu 1 w wyspecjalizowanych komórkach zwanych fibroblastami, chondrocytami i osteoblastami. Proces ten, znany jako synteza kolagenu, jest złożony i wymaga dostarczenia odpowiednich składników budulcowych. Kluczowe są aminokwasy pozyskiwane z pożywienia, głównie z produktów bogatych w białko, takich jak mięso, ryby, jaja czy nabiał. Fibroblasty łączą te aminokwasy w długie łańcuchy, które następnie przechodzą modyfikacje, aby ostatecznie uformować stabilną strukturę potrójnej helisy. Jest to ciągły proces odnowy, zastępujący stare i uszkodzone włókna nowymi.
Niezbędnym elementem w tym procesie jest witamina C. Działa ona jako kofaktor dla enzymów odpowiedzialnych za hydroksylację aminokwasów proliny i lizyny, co jest absolutnie kluczowe dla stabilizacji struktury potrójnej helisy kolagenu. Bez odpowiedniej ilości witaminy C synteza tego białka jest zaburzona, a powstające włókna są niestabilne i nie mogą pełnić swoich funkcji.
Proces spadku produkcji kolagenu wraz z wiekiem
Niestety, naturalna zdolność organizmu do syntezy kolagenu typu 1 nie jest stała przez całe życie. Już około 25. roku życia proces ten zaczyna stopniowo zwalniać, a po 50. roku życia spadek staje się znacznie bardziej wyraźny. Fibroblasty stają się mniej aktywne, a istniejące włókna kolagenowe ulegają fragmentacji i degradacji. Równowaga między produkcją a rozpadem zostaje zaburzona na niekorzyść syntezy, co prowadzi do stopniowego ubytku tego ważnego białka w tkankach, zwłaszcza w skórze, kościach i stawach.
Proces ten jest przyspieszany przez czynniki zewnętrzne i styl życia – nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV, palenie papierosów oraz dieta bogata w cukry proste to główni wrogowie kolagenu:
-
promienie słoneczne stymulują produkcję enzymów niszczących włókna kolagenowe, a także generują wolne rodniki uszkadzające komórki skóry;
-
z kolei cukier w procesie glikacji łączy się z białkami, w tym z kolagenem, tworząc sztywne i niefunkcjonalne struktury, które osłabiają tkanki. Skutki tego procesu są widoczne gołym okiem w postaci zmarszczek i utraty jędrności skóry.
Suplementacja kolagenem typu 1 – co warto wiedzieć?
W odpowiedzi na naturalny spadek produkcji kolagenu coraz większą popularnością cieszy się suplementacja. Preparaty kolagenowe zawierają najczęściej kolagen hydrolizowany. Oznacza to, że duże cząsteczki białka pochodzenia zwierzęcego (np. rybiego lub wołowego) zostały poddane procesowi hydrolizy, czyli rozbiciu na znacznie mniejsze fragmenty zwane peptydami kolagenowymi. Dzięki mniejszej masie cząsteczkowej są one łatwiej i szybciej wchłaniane w przewodzie pokarmowym. Po dostaniu się do krwiobiegu peptydy te są dystrybuowane po całym organizmie, docierając do tkanek docelowych, takich jak skóra czy chrząstka stawowa.
Działanie suplementów opiera się na dwóch głównych mechanizmach. Po pierwsze, dostarczają one organizmowi gotowych aminokwasów, które są niezbędnymi cegiełkami do budowy własnego, endogennego kolagenu. Po drugie, niektóre badania sugerują, że peptydy kolagenowe mogą działać jako cząsteczki sygnałowe, stymulując fibroblasty do zwiększonej produkcji nowego kolagenu, kwasu hialuronowego i elastyny. W ten sposób suplementacja może wspierać procesy regeneracyjne od wewnątrz, pomagając uzupełnić niedobory i poprawić kondycję tkanek zależnych od kolagenu typu 1.
Jeśli szukasz wygodnego suplementu, który został wzbogacony kwasem hialuronowym i witaminą C, wypróbuj eatyx LABS Collagen Forever 5000 mg. Jest to wygodny shot o pysznym smaku ananasa i kokosa.
